Arabuluculuk, tarafların uyuşmazlıklarını tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi olan arabulucu eşliğinde, kendi iradeleriyle çözdükleri bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Türk hukukunda bazı uyuşmazlık türleri bakımından dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, usulden reddedilir.
Hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur?
Dava şartı arabuluculuk, aşamalı olarak farklı uyuşmazlık türlerine yayılmıştır:
- İş uyuşmazlıkları (1 Ocak 2018): Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri kapsam dışındadır.
- Ticari uyuşmazlıklar (1 Ocak 2019): Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri. 1 Eylül 2023’ten itibaren ticari nitelikteki itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsama alınmıştır.
- Tüketici uyuşmazlıkları (28 Temmuz 2020): Tüketici hakem heyetlerinin görev alanı dışında kalan, belirli parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar.
- Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hukuku (1 Eylül 2023): Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (icra yoluyla tahliye talepleri hariç), taşınmazların paylaşımına ilişkin ortaklığın giderilmesi davaları, kat mülkiyetinden ve komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru: Başvuru, kural olarak karşı tarafın yerleşim yerindeki veya uyuşmazlığa göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Arabulucunun görevlendirilmesi: Büro tarafından listeden bir arabulucu görevlendirilir. Taraflar üzerinde anlaştıkları bir arabulucuyu da seçebilir.
- Toplantılar: Arabulucu tarafları toplantıya davet eder; taraflar bizzat veya avukatları aracılığıyla katılabilir.
- Sonuç: Süreç anlaşma veya anlaşamama ile sona erer ve bir son tutanak düzenlenir.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren genel kural olarak üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en çok bir hafta uzatılabilir. Ticari uyuşmazlıklarda bu süreler sırasıyla altı hafta ve iki hafta olarak uygulanır.
Anlaşma belgesinin hukuki niteliği
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu durumda anlaşmaya uyulmazsa, belge doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir. Anlaşma belgesinde kararlaştırılan hususlar hakkında taraflarca sonradan dava açılamaz.
İlk toplantıya katılmamanın sonuçları
Geçerli bir mazereti olmaksızın ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir. Bu taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Sonuç
Dava şartı arabuluculuk, uyuşmazlıkların daha kısa sürede ve daha düşük maliyetle çözülmesine imkân tanır. Ancak süreç; hak düşürücü süreler, taleplerin doğru belirlenmesi ve anlaşma belgesinin içeriği bakımından özen gerektirir. Sürecin hukuki sonuçlarını önceden değerlendirmek, ileride doğabilecek hak kayıplarının önüne geçer.
Bu internet sitesinde yer alan bilgiler, Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları ve Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık, teklif veya sonuç taahhüdü niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukattan hukuki yardım alınması gerekir.